Mart enflasyonu çift haneye geçmemek için direniyor!
Motorin yukarı çekti, kur tuttu; bu biçimdece mart ayı TÜFE artışı yüzde 9-10 aralığına sıkıştı. Yüzde 9’un oldukça altı da, yüzde 10’un oldukça üstü de şaşırtıcı olur.
Merakla bekleyen okurlar olduğunu biliyorum. O yüzden evvela mart ayı enflasyon tahminimi paylaşıp daha sonra detaylara gireceğim. Tüketici tutarlarının mart ayında artı-eksi en çok 1 puanlık sapmayla yüzde 9.5 ötüründa artmasını bekliyorum. Yani artış yüzde 8.5’e kadar da inebilir, 10.5’e kadar da çıkabilir. Alt ve üst sınırı biraz yaklaştırmak için sapmayı 0.5 puana indirebiliriz; bu durumda aylık artış yüzde 9-10 aralığında gelecektir. Mart ayı artışının yüzde 8.5 olması halinde yıllık TÜFE artışı yüzde 66’ya yaklaşacak. Aylık artışın yüzde 10.5’e ulaşması durumunda ise yıllık artış yüzde 69’u bulacak. Yani mart sonunda yıllık TÜFE artışını yüzde 66-69 içinde goreceğiz.
Detaylara geçmeden bir gerçeğin altını çizmem gerekiyor. Ben bu çalışmayı TÜİK’in hangi oranı açıklayacağını tahmin etmek için yapmıyorum. Bu benim işim değil, ayrıca bunu aslına bakarsan yapamam. Kaldı ki TÜİK’in açıklayacağı oranı tahmin etmeye çalışmak (hadi yapabildim diyelim) ve tahmin etmek benim için bir anlam ifade etmez ki. Benim yaptığım, elimden geldiği ölçüde tutarları takip ederek, değişim oranlarını esasen belli olan ağırlıklara uygulayarak ve bazı kalemlere gelen zamların dolaylı etkilerini ölçmeye çalışarak bir tahminde bulunmak. TÜİK’in yaptığı ise bir tespit. Beğenilir, beğenilmez; düşük denilir, tartışılır; onlar başka, ama TÜİK bir tespitte bulunuyor. Benimki ise bir tahmin.
Bir gerçeğe daha vurgu yapmak istiyorum. Fiyat endeksleri aylık ortalamayı gösterir. Şimdi ayın son günlerinde Ramazan ötürüsıyla bazı gıda maddelerine yoğun zam yapıldığı gözleniyor. Vatandaş son fiyatı esas aldığı için zamları daha yoğun hissediyor. Ama bu zamlar mart enflasyonuna ya oldukca az girdi ya da hiç girmedi. ötürüsıyla şu günlerde hissedilen fiyat artışı, martta değil nisanda endekse yansıyacaktır.
TÜFE AKARYAKITTAN HİÇ BÖYLE ÇEKMEMİŞTİ!
Akaryakıtta bugün geçerli olan tutarların ayın son üç gününde de sabit kalacağı var iseyımına gore oluşan tablo bize şunu dedirtiyor:
“TÜFE, TÜFE olalı akaryakıttan hiç bu biçimde çekmemişti…”
TÜFE’de akaryakıt tutarları gün ağırlıklı olarak dikkate alınıyor. Buna bakılırsa mart ayında benzinin ortalama litre fiyatı 19.20 lira, motorinin 21.26 lira, otogazın 11.14 lira oldu.
Benzindeki zam yüzde 26’yı, motorindeki yüzde 37’yi, otogazdaki yüzde 20’yi buldu.
Bu zam oranları söz konusu mamüllerin ağırlıklarına uygulandığında benzin mart enflasyonuna 0.38 puan, motorin 0.75 puan, otogaz ise 0.27 puan etki yapıyor.
Yani akaryakıt tek başına TÜFE’yi 1.40 puan etkiliyor. Bir başka ifadeyle TÜFE’deki akaryakıt haricinde hiç bir mal ve hizmetin fiyatı değişmese bile mart enflasyonu yüzde 1.40 olacak.
Kaldı ki ocak ve şubatta bu ürünlere genel oranın üstünde zam geldiği için 1.40 olarak hesapladığımız etkinin daha da üstünde bir gerçekleşme söz konusu olabilecek.
Bu arada martta tüp gaza da yüzde 25 ötüründa zam geldi. Bu zamdan TÜFE’ye yansıma ise yaklaşık 0.20 puan.
NİSANA 0.31 PUANLIK ETKİ SARKIYOR
Son fiyatlar nisan ayı boyunca hiç değişmese bile mart ortalamasına nazaran benzin 3.8, motorin yüzde 11.5, otogaz yüzde 1.5 artış gösterecek.
Bu oranlardan nisan enflasyonuna yansıma ise 0.31 puan olacak.
Aynı biçimde martın son günlerinde bir dizi ürüne yapılan zamdan nisana ciddi oranda bir yansıma yaşanacak.
MOTORİN ZAMMINDA REKOR
Motorine bir ayda, mart ayında gelen zammın oranı tam yüzde 37. Bu bir rekor!
TÜFE değişimi 2003 yılının şubat ayından bu yana hesaplanıyor; yani tam 19 yıl, yani tam 230 ay geride kaldı ve motorinin bu düzeyde zam gördüğü başka ay yok. Motorin 2003’tilk önce de herbiçimde bu oranda zam görmemiştir.
İkinci en yüksek zam yüzde 29.66 ile ocak ayında yaşanmıştı.
Benzinde ise ocak ayındaki yüzde 27’lik zamdan daha sonra martta da yüzde 26 zam görüldü.
Her iki üründe de aralık, ocak ve mart ayları bu 19 yılda en oldukca zammın söz konusu olduğu aylar.
Akaryakıt tutarlarına, özellikle de motorin tutarlarına mart ayında gelen bu rekor zam asıl etkisini önümüzdeki aylardan daha sonra gösterecektir. Taşımacılığa bağlı her türlü ürün bu zamdan nasibini alacaktır.
OTOMOBİL ZAMMI YÜZDE 6 DOLAYINDA..
TÜFE’de otomobilin yüzde 7.27’lik bir ağırlığı var. Benzinli otomobilin ağırlığı yüzde 5.47, dizelin yüzde 1.80.
Mart ayında otomobil tutarlarını oldukca artıran firmalar da oldu, hiç zam yapmayanlar da. En oldukca satılan otomobiller bazında ağırlıklandırarak yaptığım hesaplama, ortalama zam oranının yüzde 6-7 ötüründa olduğunu gösterdi.
Buna bakılırsa otomobilden mart ayı fiyat artışına toplamda 0.50 puan ötüründa bir yansıma olacak.
KİRA ZAMMI YÜZDE 3 MÜ, 30 MU, DAHA MI FAZLA?
TÜFE’nin yumuşak karnı kira artışını iyi ölçememek. Ancak TÜFE’deki kira tutarına bakıp “Türkiye’de bu kiraya ev mi kaldı” diye eleştiri yöneltmek anlamsız; çünkü önemli olan değişimi iyi ölçmek. TÜİK kirayı ister 100 lira alsın, ister 1.000 ya da 10.000; önemli olan tutar değil, değişimi gerçeğe en yakın düzeyde yansıtmak. Örneğin yüzde 50 artıştan söz ediyorsak; 100’ün 150’ye çıkması da aynıdır, 1.000’in 1.500’e çıkması da…
İşte TÜFE’deki sıkıntı değişim oranını ölçme konusunda. TÜİK’in bir kira izleme portföyü var ve o konutlardaki kira değişimi ölçülüyor. O konutlardaki kira artışı da belli sınırlara tabi.
Bir ev benzerlerine gore belki yüzde 50 fazla tutarla kiraya veriliyor ama eskiden beri oturulan evin kirası ilgili ay sözleşme yenilenmediği için ya artmıyor ya da yasal sınıra nazaran artıyor.
MART AYI ARTIŞ TAVANI YÜZDE 25.98
Kira artışında tavan, bundan önceki ay TÜİK tarafınca açıklanan TÜFE’deki 12 aylık ortalama artış. Şubat ayında açıklanan bu oran yüzde 25.98’di ve buna bakılırsa mart ayında yenilenmesi gereken kira sözleşmelerinde tutar en çok bu oranda artırılabildi. normal olarak kiracı ve ev sahibi anlaştığı takdirde daha düşük oran belirlenebilir. Tersi olur mu, yüzde 25.98’in üstüne çıkılır mı, belki.
Kapsamdaki tüm evlerin sözleşmesi martta bitse ve tüm yenilemeler bu orandan yapılsa, mart ayı enflasyonunda kira kaleminde yüzde 25.98’lik bir artış görürdük. Ama tabii ki tüm sözleşmeler martta yenilenmiyor, 12 aya yayılıyor.
Geçmiş ayların eğilimleri bize ilgili aydaki tavan oranın yaklaşık yüzde 10’u kadar bir kira artışı olduğunu gösteriyor. Bu yüzden mart ayı kira artışını yüzde 3 ötüründa var iseydık. Buradan TÜFE’ye yansıma da 0.15 puan ötüründa.
Gerçekte kira artışının oldukca oldukca yukarılarda olduğunu ise bilmeyen yok tabii ki. TÜİK’in enflasyonu doğru ölçme adına ilk öncelikli revizyonu kira konusunda yapması gerektiği oldukca açık.
SİGARA ZAMMININ ETKİSİ 0.25 PUAN
Sigaraya gelen zammın mart enflasyonunu oldukca artıracağı gibi bir tahmin var. Gerçek pek öyle değil.
Sigaraya yüzde 8-10 içinde zam yapıldı. Ancak bu zam aybaşında gelmedi, ötürüsıyla tüm yansıma mart ayına olmayacak. Bu zammın yaklaşık yüzde 6’sı mart oranına yansıyacak. Bunun doğrudan etkisi de 0.25 puan civarında. Aslında bir tek kalemden, aynı zamanda sigaradan gelecek 0.25 puanlık etki oldukca fazla ama aylık çift hane ötüründa seyreden oran arasında bu küçük gibi görünüyor.
GIDA MADDELERİNDEKİ ARTIŞ YÜZDE 10’UN ÜSTÜNDE
TÜFE’nin yaklaşık dörtte birini gıda ve alkolsüz içecekler grubu oluşturuyor. Bu grupta mart ayında devasa yükseklikte bir fiyat artışı gözlendi.
Tahminim, gıdadaki mart ayı artışının yüzde 13-14 ötüründa gerçekleştiği yönünde. Bu da aylık orana 3.5 puan ötüründa bir etki demek.
Ekmek yüzde 2.54 ile gıda grubunda yüzde 10’dan fazla ağırlığa sahip ve ekmek tutarları mart ayında henüz tüm illerde artış gösterdi. Ancak Ramazan pidesi tutarlarına yapılan zamların mart enflasyonuna hiç bir etkisi yok, onu da unutmamak gerek. Bu zam, nisan enflasyonuna etki edecek.
Gıda grubunda özellikle yaş meyve sebze tutarları zaman zaman oldukça büyük dalgalanma gösterdi. Çok sert geçen kış koşullarının hakim olduğu günlerde arz yönüyle büyük sıkıntı yaşandı ve fiyatlar o günlerde adeta tavan yaptı. Ancak bir daha altını çizelim, yalnızca o günkü fiyatlara odaklanıp bunu ay ortalaması gibi düşünmek yanlış, kimi günlerde de fiyatlar geriledi.
Mart ayının en dikkat çeken gelişmesi de kuşkusuz ayçiçek yağında yaşandı. İnsanlar ayçiçek yağına hücum etti ve adeta birbirini ezdi. Bu yoğun talep tutarları da yukarı tırmandırdı. TÜFE’deki ağırlığı yüzde 0.87 olan ayçiçek yağına mart ayında ortalama yüzde 50 zam geldi. Bu zamla ayçiçek yağı tek başına TÜFE’yi 0.45 puan ötüründa etkileyecek.
DİĞER ZAMLARDAN DA 3-4 PUAN
İzleyebildiğim, nazaranbildiğim, hesaplayabildiğim başlıca zamları ve bu zamlardan TÜFE’ye olabilecek etkiyi sıraladım. Bu zamların etkisi yaklaşık 6 puan.
Şehiriçi ve şehirlerarası ulaşıma gelen zamlar var; geçen ay ilaca yapılan ve bir kısmı mart enflasyonuna yansıyan zam var ve tabii ki tek tek izleme şansına sahip olmadığım, ancak madde grubu olarak gözleyebileceğim zamlar var.
İşte bu zamlardan da mart ayı enflasyonuna 3-4 puanlık bir yansıma bekliyorum. Şu durumda aylık oran yüzde 9-10 ötürüna ulaşıyor.
MOTORİN VE KUR TERS YÖNDE ETKİ YAPTI
Bu ay için hesap yapmayı zorlaştıran iki etken söz konusu.
Yalnızca motorin tutarlarına bakılsa, bu ay tutarların kesin çift haneli artması, hatta aralıktaki rekoru bile kırması beklenir.
Ancak diğer tarafta da kur artışının nazarance düşük kaldığı gerçeği var.
Motorin tutarları bir ayda yüzde 37 artarken, kur artışı yüzde 6.7’de kaldı. Kurda mart artışından daha önemli olan belki de önceki iki ayda artış yaşanmaması. Kur değişimi, akaryakıt haricindeki ürünlerde etkisini biraz gecikmeli gösteriyor. Doların aralık-ocak geçişinde hiç değişmemesi, şubatta ise yalnızca yüzde 0.8 artması muhtemelen mart ayı tutarları üstünde kur kaynaklı baskının oldukça az hissedilmesini sağladı.
Eğer mart ayında motorin tutarlarının bu biçimdesine artmasına göz yumulmasa, mesela bir müddetliğine bir daha ÖTV’den feragat edilseydi aylık fiyat artışı yüzde 5’i bile geçmeyebilirdi.
Alattin Aktaş
Haber Sitelerinden Alıntı Yapılmıştır.
Motorin yukarı çekti, kur tuttu; bu biçimdece mart ayı TÜFE artışı yüzde 9-10 aralığına sıkıştı. Yüzde 9’un oldukça altı da, yüzde 10’un oldukça üstü de şaşırtıcı olur.
Merakla bekleyen okurlar olduğunu biliyorum. O yüzden evvela mart ayı enflasyon tahminimi paylaşıp daha sonra detaylara gireceğim. Tüketici tutarlarının mart ayında artı-eksi en çok 1 puanlık sapmayla yüzde 9.5 ötüründa artmasını bekliyorum. Yani artış yüzde 8.5’e kadar da inebilir, 10.5’e kadar da çıkabilir. Alt ve üst sınırı biraz yaklaştırmak için sapmayı 0.5 puana indirebiliriz; bu durumda aylık artış yüzde 9-10 aralığında gelecektir. Mart ayı artışının yüzde 8.5 olması halinde yıllık TÜFE artışı yüzde 66’ya yaklaşacak. Aylık artışın yüzde 10.5’e ulaşması durumunda ise yıllık artış yüzde 69’u bulacak. Yani mart sonunda yıllık TÜFE artışını yüzde 66-69 içinde goreceğiz.
Detaylara geçmeden bir gerçeğin altını çizmem gerekiyor. Ben bu çalışmayı TÜİK’in hangi oranı açıklayacağını tahmin etmek için yapmıyorum. Bu benim işim değil, ayrıca bunu aslına bakarsan yapamam. Kaldı ki TÜİK’in açıklayacağı oranı tahmin etmeye çalışmak (hadi yapabildim diyelim) ve tahmin etmek benim için bir anlam ifade etmez ki. Benim yaptığım, elimden geldiği ölçüde tutarları takip ederek, değişim oranlarını esasen belli olan ağırlıklara uygulayarak ve bazı kalemlere gelen zamların dolaylı etkilerini ölçmeye çalışarak bir tahminde bulunmak. TÜİK’in yaptığı ise bir tespit. Beğenilir, beğenilmez; düşük denilir, tartışılır; onlar başka, ama TÜİK bir tespitte bulunuyor. Benimki ise bir tahmin.
Bir gerçeğe daha vurgu yapmak istiyorum. Fiyat endeksleri aylık ortalamayı gösterir. Şimdi ayın son günlerinde Ramazan ötürüsıyla bazı gıda maddelerine yoğun zam yapıldığı gözleniyor. Vatandaş son fiyatı esas aldığı için zamları daha yoğun hissediyor. Ama bu zamlar mart enflasyonuna ya oldukca az girdi ya da hiç girmedi. ötürüsıyla şu günlerde hissedilen fiyat artışı, martta değil nisanda endekse yansıyacaktır.
TÜFE AKARYAKITTAN HİÇ BÖYLE ÇEKMEMİŞTİ!
Akaryakıtta bugün geçerli olan tutarların ayın son üç gününde de sabit kalacağı var iseyımına gore oluşan tablo bize şunu dedirtiyor:
“TÜFE, TÜFE olalı akaryakıttan hiç bu biçimde çekmemişti…”
TÜFE’de akaryakıt tutarları gün ağırlıklı olarak dikkate alınıyor. Buna bakılırsa mart ayında benzinin ortalama litre fiyatı 19.20 lira, motorinin 21.26 lira, otogazın 11.14 lira oldu.
Benzindeki zam yüzde 26’yı, motorindeki yüzde 37’yi, otogazdaki yüzde 20’yi buldu.
Bu zam oranları söz konusu mamüllerin ağırlıklarına uygulandığında benzin mart enflasyonuna 0.38 puan, motorin 0.75 puan, otogaz ise 0.27 puan etki yapıyor.
Yani akaryakıt tek başına TÜFE’yi 1.40 puan etkiliyor. Bir başka ifadeyle TÜFE’deki akaryakıt haricinde hiç bir mal ve hizmetin fiyatı değişmese bile mart enflasyonu yüzde 1.40 olacak.
Kaldı ki ocak ve şubatta bu ürünlere genel oranın üstünde zam geldiği için 1.40 olarak hesapladığımız etkinin daha da üstünde bir gerçekleşme söz konusu olabilecek.
Bu arada martta tüp gaza da yüzde 25 ötüründa zam geldi. Bu zamdan TÜFE’ye yansıma ise yaklaşık 0.20 puan.
NİSANA 0.31 PUANLIK ETKİ SARKIYOR
Son fiyatlar nisan ayı boyunca hiç değişmese bile mart ortalamasına nazaran benzin 3.8, motorin yüzde 11.5, otogaz yüzde 1.5 artış gösterecek.
Bu oranlardan nisan enflasyonuna yansıma ise 0.31 puan olacak.
Aynı biçimde martın son günlerinde bir dizi ürüne yapılan zamdan nisana ciddi oranda bir yansıma yaşanacak.
MOTORİN ZAMMINDA REKOR
Motorine bir ayda, mart ayında gelen zammın oranı tam yüzde 37. Bu bir rekor!
TÜFE değişimi 2003 yılının şubat ayından bu yana hesaplanıyor; yani tam 19 yıl, yani tam 230 ay geride kaldı ve motorinin bu düzeyde zam gördüğü başka ay yok. Motorin 2003’tilk önce de herbiçimde bu oranda zam görmemiştir.
İkinci en yüksek zam yüzde 29.66 ile ocak ayında yaşanmıştı.
Benzinde ise ocak ayındaki yüzde 27’lik zamdan daha sonra martta da yüzde 26 zam görüldü.
Her iki üründe de aralık, ocak ve mart ayları bu 19 yılda en oldukca zammın söz konusu olduğu aylar.
Akaryakıt tutarlarına, özellikle de motorin tutarlarına mart ayında gelen bu rekor zam asıl etkisini önümüzdeki aylardan daha sonra gösterecektir. Taşımacılığa bağlı her türlü ürün bu zamdan nasibini alacaktır.
OTOMOBİL ZAMMI YÜZDE 6 DOLAYINDA..
TÜFE’de otomobilin yüzde 7.27’lik bir ağırlığı var. Benzinli otomobilin ağırlığı yüzde 5.47, dizelin yüzde 1.80.
Mart ayında otomobil tutarlarını oldukca artıran firmalar da oldu, hiç zam yapmayanlar da. En oldukca satılan otomobiller bazında ağırlıklandırarak yaptığım hesaplama, ortalama zam oranının yüzde 6-7 ötüründa olduğunu gösterdi.
Buna bakılırsa otomobilden mart ayı fiyat artışına toplamda 0.50 puan ötüründa bir yansıma olacak.
KİRA ZAMMI YÜZDE 3 MÜ, 30 MU, DAHA MI FAZLA?
TÜFE’nin yumuşak karnı kira artışını iyi ölçememek. Ancak TÜFE’deki kira tutarına bakıp “Türkiye’de bu kiraya ev mi kaldı” diye eleştiri yöneltmek anlamsız; çünkü önemli olan değişimi iyi ölçmek. TÜİK kirayı ister 100 lira alsın, ister 1.000 ya da 10.000; önemli olan tutar değil, değişimi gerçeğe en yakın düzeyde yansıtmak. Örneğin yüzde 50 artıştan söz ediyorsak; 100’ün 150’ye çıkması da aynıdır, 1.000’in 1.500’e çıkması da…
İşte TÜFE’deki sıkıntı değişim oranını ölçme konusunda. TÜİK’in bir kira izleme portföyü var ve o konutlardaki kira değişimi ölçülüyor. O konutlardaki kira artışı da belli sınırlara tabi.
Bir ev benzerlerine gore belki yüzde 50 fazla tutarla kiraya veriliyor ama eskiden beri oturulan evin kirası ilgili ay sözleşme yenilenmediği için ya artmıyor ya da yasal sınıra nazaran artıyor.
MART AYI ARTIŞ TAVANI YÜZDE 25.98
Kira artışında tavan, bundan önceki ay TÜİK tarafınca açıklanan TÜFE’deki 12 aylık ortalama artış. Şubat ayında açıklanan bu oran yüzde 25.98’di ve buna bakılırsa mart ayında yenilenmesi gereken kira sözleşmelerinde tutar en çok bu oranda artırılabildi. normal olarak kiracı ve ev sahibi anlaştığı takdirde daha düşük oran belirlenebilir. Tersi olur mu, yüzde 25.98’in üstüne çıkılır mı, belki.
Kapsamdaki tüm evlerin sözleşmesi martta bitse ve tüm yenilemeler bu orandan yapılsa, mart ayı enflasyonunda kira kaleminde yüzde 25.98’lik bir artış görürdük. Ama tabii ki tüm sözleşmeler martta yenilenmiyor, 12 aya yayılıyor.
Geçmiş ayların eğilimleri bize ilgili aydaki tavan oranın yaklaşık yüzde 10’u kadar bir kira artışı olduğunu gösteriyor. Bu yüzden mart ayı kira artışını yüzde 3 ötüründa var iseydık. Buradan TÜFE’ye yansıma da 0.15 puan ötüründa.
Gerçekte kira artışının oldukca oldukca yukarılarda olduğunu ise bilmeyen yok tabii ki. TÜİK’in enflasyonu doğru ölçme adına ilk öncelikli revizyonu kira konusunda yapması gerektiği oldukca açık.
SİGARA ZAMMININ ETKİSİ 0.25 PUAN
Sigaraya gelen zammın mart enflasyonunu oldukca artıracağı gibi bir tahmin var. Gerçek pek öyle değil.
Sigaraya yüzde 8-10 içinde zam yapıldı. Ancak bu zam aybaşında gelmedi, ötürüsıyla tüm yansıma mart ayına olmayacak. Bu zammın yaklaşık yüzde 6’sı mart oranına yansıyacak. Bunun doğrudan etkisi de 0.25 puan civarında. Aslında bir tek kalemden, aynı zamanda sigaradan gelecek 0.25 puanlık etki oldukca fazla ama aylık çift hane ötüründa seyreden oran arasında bu küçük gibi görünüyor.
GIDA MADDELERİNDEKİ ARTIŞ YÜZDE 10’UN ÜSTÜNDE
TÜFE’nin yaklaşık dörtte birini gıda ve alkolsüz içecekler grubu oluşturuyor. Bu grupta mart ayında devasa yükseklikte bir fiyat artışı gözlendi.
Tahminim, gıdadaki mart ayı artışının yüzde 13-14 ötüründa gerçekleştiği yönünde. Bu da aylık orana 3.5 puan ötüründa bir etki demek.
Ekmek yüzde 2.54 ile gıda grubunda yüzde 10’dan fazla ağırlığa sahip ve ekmek tutarları mart ayında henüz tüm illerde artış gösterdi. Ancak Ramazan pidesi tutarlarına yapılan zamların mart enflasyonuna hiç bir etkisi yok, onu da unutmamak gerek. Bu zam, nisan enflasyonuna etki edecek.
Gıda grubunda özellikle yaş meyve sebze tutarları zaman zaman oldukça büyük dalgalanma gösterdi. Çok sert geçen kış koşullarının hakim olduğu günlerde arz yönüyle büyük sıkıntı yaşandı ve fiyatlar o günlerde adeta tavan yaptı. Ancak bir daha altını çizelim, yalnızca o günkü fiyatlara odaklanıp bunu ay ortalaması gibi düşünmek yanlış, kimi günlerde de fiyatlar geriledi.
Mart ayının en dikkat çeken gelişmesi de kuşkusuz ayçiçek yağında yaşandı. İnsanlar ayçiçek yağına hücum etti ve adeta birbirini ezdi. Bu yoğun talep tutarları da yukarı tırmandırdı. TÜFE’deki ağırlığı yüzde 0.87 olan ayçiçek yağına mart ayında ortalama yüzde 50 zam geldi. Bu zamla ayçiçek yağı tek başına TÜFE’yi 0.45 puan ötüründa etkileyecek.
DİĞER ZAMLARDAN DA 3-4 PUAN
İzleyebildiğim, nazaranbildiğim, hesaplayabildiğim başlıca zamları ve bu zamlardan TÜFE’ye olabilecek etkiyi sıraladım. Bu zamların etkisi yaklaşık 6 puan.
Şehiriçi ve şehirlerarası ulaşıma gelen zamlar var; geçen ay ilaca yapılan ve bir kısmı mart enflasyonuna yansıyan zam var ve tabii ki tek tek izleme şansına sahip olmadığım, ancak madde grubu olarak gözleyebileceğim zamlar var.
İşte bu zamlardan da mart ayı enflasyonuna 3-4 puanlık bir yansıma bekliyorum. Şu durumda aylık oran yüzde 9-10 ötürüna ulaşıyor.
MOTORİN VE KUR TERS YÖNDE ETKİ YAPTI
Bu ay için hesap yapmayı zorlaştıran iki etken söz konusu.
Yalnızca motorin tutarlarına bakılsa, bu ay tutarların kesin çift haneli artması, hatta aralıktaki rekoru bile kırması beklenir.
Ancak diğer tarafta da kur artışının nazarance düşük kaldığı gerçeği var.
Motorin tutarları bir ayda yüzde 37 artarken, kur artışı yüzde 6.7’de kaldı. Kurda mart artışından daha önemli olan belki de önceki iki ayda artış yaşanmaması. Kur değişimi, akaryakıt haricindeki ürünlerde etkisini biraz gecikmeli gösteriyor. Doların aralık-ocak geçişinde hiç değişmemesi, şubatta ise yalnızca yüzde 0.8 artması muhtemelen mart ayı tutarları üstünde kur kaynaklı baskının oldukça az hissedilmesini sağladı.
Eğer mart ayında motorin tutarlarının bu biçimdesine artmasına göz yumulmasa, mesela bir müddetliğine bir daha ÖTV’den feragat edilseydi aylık fiyat artışı yüzde 5’i bile geçmeyebilirdi.
Alattin Aktaş
Haber Sitelerinden Alıntı Yapılmıştır.