Bence modern insanı anlamak için “bireyci” veya “toplumcu” etiketlerinden ziyade, kişinin hangi durumda hangi değeri öne çıkardığına bakmak daha anlamlı.
Erkekler Başarıya, Kadınlar İlişkilere mi Daha Fazla Odaklanıyor?
EA gibi bir kısaltmanın çevresinde kültürel ve toplumsal anlamları tartışırken kadınlar ve erkekler arasındaki davranış farklılıkları da sık sık gündeme gelebilir. Fakat burada dikkatli olmak gerekiyor.
“Erkekler bireysel başarıyı önemser, kadınlar ise ilişkileri önemser” şeklindeki kesin bir ifade, araştırmaların gösterdiğinden daha güçlü bir genelleme olur. Janet Shibley Hyde’ın “Gender Similarities Hypothesis” çalışması, kadınlarla erkeklerin psikolojik açıdan çoğu ölçütte birbirlerine sanıldığından daha fazla benzediğini ortaya koyuyor. Daha sonraki büyük bir meta-analitik çalışma da 106 meta-analiz ve yüzlerce etkiyi inceleyerek ortalama cinsiyet farklarının genel olarak küçük olduğunu bildirmiştir.
Bununla birlikte, bazı alanlarda küçük ortalama farklılıklar görülebiliyor. 2022 tarihli bir meta-analiz, kadınların yatay kolektivizm ölçümlerinde biraz daha yüksek, erkeklerin ise dikey bireycilik ölçümlerinde biraz daha yüksek puan aldığını; ayrıca bu farkların kültürün bireyci veya kolektivist niteliğine göre değişebildiğini bildirmiştir.
Buradaki önemli nokta şu: Ortalama grup farkı, bireyin kaderi değildir.
Bir erkek son derece ilişki odaklı olabilir. Bir kadın son derece rekabetçi ve kariyer merkezli olabilir. Hatta aynı insan hayatının farklı dönemlerinde bu özellikleri farklı oranlarda gösterebilir.
Bence toplumsal roller burada ciddi bir etkiye sahip. Bir toplum erkek çocuğuna “başarılı ol, güçlü ol, kendi ayakların üzerinde dur” mesajını daha fazla veriyorsa, erkeklerin başarıyı kimliğin önemli bir parçası olarak görmesi şaşırtıcı değildir. Aynı şekilde kız çocuklarına ilişkileri koruma, aile bağlarını sürdürme ve başkalarının ihtiyaçlarını gözetme konusunda daha fazla sorumluluk yükleniyorsa, sosyal ilişkilerin onlar için daha merkezi hale gelmesi mümkündür.
Fakat bu durum biyolojik bir zorunluluk olarak okunmamalıdır. Araştırmalar sosyal rollerin davranışlar üzerinde önemli etkileri olduğunu gösteriyor.
Türkiye’de Kültürel Bağlam Neden Önemli?
Türkiye bu konuda özellikle ilginç bir örnek. Çünkü Türkiye tek tip kültürel davranışlardan oluşan homojen bir toplum değil.
İstanbul, Ankara veya İzmir’de yaşayan eğitimli ve küresel iş piyasasına bağlı bir profesyonelin değerleri; küçük bir Anadolu kentinde yaşayan, daha geleneksel sosyal ağlara bağlı bir kişinin değerlerinden farklı olabilir. Aynı şehir içinde bile kuşak, eğitim, ekonomik durum, meslek ve aile yapısı davranışları değiştirebilir.
Bu nedenle Türkiye’de “erkekler şöyle düşünür, kadınlar böyle düşünür” demek yerine, aile yapısı, ekonomik bağımsızlık, eğitim, şehirleşme ve çalışma hayatının etkilerini birlikte değerlendirmek daha sağlıklı.
Özellikle genç kuşaklarda sosyal medya ve küresel popüler kültürün etkisi oldukça belirgin. Bir yandan aile ve geleneksel ilişkiler önemini korurken diğer yandan bireysel kariyer, kişisel marka, girişimcilik ve bağımsız yaşam idealleri güçlenebiliyor.
Bu iki eğilim birbirini mutlaka dışlamıyor.
Kısaltmalar Bize Toplumlar Hakkında Ne Söylüyor?
EA örneği aslında küçük ama güzel bir kültürler arası iletişim örneği. Aynı ifade teknoloji, oyun, iş dünyası, ticaret ve ilişki tartışmalarında farklı anlamlara gelebiliyor.
Bunun daha büyük bir anlamı olduğunu düşünüyorum: İnsanlar kelimeleri yalnızca sözlük anlamlarıyla kullanmıyor. Kelimelere yaşadıkları toplumun, mesleğin, kuşağın ve sosyal çevrenin anlamını da yüklüyorlar.
Bu yüzden internette “EA ne demek?” diye arayan birinin karşısına birbirinden tamamen farklı cevapların çıkması şaşırtıcı değil.
Asıl önemli soru belki de şu: Bir kelimenin anlamını sözlük mü belirler, yoksa onu kullanan topluluk mu?
Ve daha geniş bir soru: Bir toplumun bireysel başarıya verdiği önem ile sosyal ilişkilere verdiği önem gerçekten birbirinin alternatifi olmak zorunda mı?
Benim kanaatim, özellikle günümüz dünyasında bunun kesin bir ikilik olmadığı yönünde. İnsan aynı anda başarılı olmak, bağımsızlaşmak, ailesiyle güçlü bağlar kurmak, arkadaşlıklarını sürdürmek ve ait olduğu topluma katkıda bulunmak isteyebilir.
Dolayısıyla EA’nın anlamını ararken bile karşımıza çıkan temel ders aslında oldukça basit: Bağlam her şeydir.
Bir kısaltmayı anlamak için yalnızca harflere değil, o harflerin nerede, kim tarafından, hangi amaçla ve hangi kültürel ortamda kullanıldığına bakmak gerekir.
Kaynaklar ve Dayanaklar
• NIST, Enterprise Architecture (EA) Glossary - Kurumsal Mimari tanımı.
• Cambridge Dictionary, EA / ea - “episodic ataxia” ve “each” kullanımları.
• Collins English Dictionary, EA - “Executive Assistant” ve “each” kullanımları.
• Hyde, J. S. (2005), The Gender Similarities Hypothesis, American Psychologist, 60(6), 581–592.
• Zell, E. & Krizan, Z. (2014), cinsiyet benzerlikleri ve farklılıkları üzerine metasentez çalışması.
• Oyserman, D., Coon, H. M. & Kemmelmeier, M. (2002), bireycilik-kolektivizm üzerine meta-analiz ve kuramsal değerlendirme.
• Dabiriyan Tehrani, H. & Yamini, S. (2022), yatay/dikey bireycilik ve kolektivizmde cinsiyet farklılıkları üzerine meta-analiz.
• Wood, W. & Eagly, A. H. (2002), farklı toplumlarda kadın ve erkek davranışlarını inceleyen kültürler arası araştırma.
EA anlamlarını daha net sınıflandırKültürler arası örnekleri somutlaştır
EA anlamlarını daha net sınıflandır
Kültürler arası örnekleri somutlaştır
Giriş tonunu daha samimi yap
Erkekler Başarıya, Kadınlar İlişkilere mi Daha Fazla Odaklanıyor?
EA gibi bir kısaltmanın çevresinde kültürel ve toplumsal anlamları tartışırken kadınlar ve erkekler arasındaki davranış farklılıkları da sık sık gündeme gelebilir. Fakat burada dikkatli olmak gerekiyor.
“Erkekler bireysel başarıyı önemser, kadınlar ise ilişkileri önemser” şeklindeki kesin bir ifade, araştırmaların gösterdiğinden daha güçlü bir genelleme olur. Janet Shibley Hyde’ın “Gender Similarities Hypothesis” çalışması, kadınlarla erkeklerin psikolojik açıdan çoğu ölçütte birbirlerine sanıldığından daha fazla benzediğini ortaya koyuyor. Daha sonraki büyük bir meta-analitik çalışma da 106 meta-analiz ve yüzlerce etkiyi inceleyerek ortalama cinsiyet farklarının genel olarak küçük olduğunu bildirmiştir.
Bununla birlikte, bazı alanlarda küçük ortalama farklılıklar görülebiliyor. 2022 tarihli bir meta-analiz, kadınların yatay kolektivizm ölçümlerinde biraz daha yüksek, erkeklerin ise dikey bireycilik ölçümlerinde biraz daha yüksek puan aldığını; ayrıca bu farkların kültürün bireyci veya kolektivist niteliğine göre değişebildiğini bildirmiştir.
Buradaki önemli nokta şu: Ortalama grup farkı, bireyin kaderi değildir.
Bir erkek son derece ilişki odaklı olabilir. Bir kadın son derece rekabetçi ve kariyer merkezli olabilir. Hatta aynı insan hayatının farklı dönemlerinde bu özellikleri farklı oranlarda gösterebilir.
Bence toplumsal roller burada ciddi bir etkiye sahip. Bir toplum erkek çocuğuna “başarılı ol, güçlü ol, kendi ayakların üzerinde dur” mesajını daha fazla veriyorsa, erkeklerin başarıyı kimliğin önemli bir parçası olarak görmesi şaşırtıcı değildir. Aynı şekilde kız çocuklarına ilişkileri koruma, aile bağlarını sürdürme ve başkalarının ihtiyaçlarını gözetme konusunda daha fazla sorumluluk yükleniyorsa, sosyal ilişkilerin onlar için daha merkezi hale gelmesi mümkündür.
Fakat bu durum biyolojik bir zorunluluk olarak okunmamalıdır. Araştırmalar sosyal rollerin davranışlar üzerinde önemli etkileri olduğunu gösteriyor.
Türkiye’de Kültürel Bağlam Neden Önemli?
Türkiye bu konuda özellikle ilginç bir örnek. Çünkü Türkiye tek tip kültürel davranışlardan oluşan homojen bir toplum değil.
İstanbul, Ankara veya İzmir’de yaşayan eğitimli ve küresel iş piyasasına bağlı bir profesyonelin değerleri; küçük bir Anadolu kentinde yaşayan, daha geleneksel sosyal ağlara bağlı bir kişinin değerlerinden farklı olabilir. Aynı şehir içinde bile kuşak, eğitim, ekonomik durum, meslek ve aile yapısı davranışları değiştirebilir.
Bu nedenle Türkiye’de “erkekler şöyle düşünür, kadınlar böyle düşünür” demek yerine, aile yapısı, ekonomik bağımsızlık, eğitim, şehirleşme ve çalışma hayatının etkilerini birlikte değerlendirmek daha sağlıklı.
Özellikle genç kuşaklarda sosyal medya ve küresel popüler kültürün etkisi oldukça belirgin. Bir yandan aile ve geleneksel ilişkiler önemini korurken diğer yandan bireysel kariyer, kişisel marka, girişimcilik ve bağımsız yaşam idealleri güçlenebiliyor.
Bu iki eğilim birbirini mutlaka dışlamıyor.
Kısaltmalar Bize Toplumlar Hakkında Ne Söylüyor?
EA örneği aslında küçük ama güzel bir kültürler arası iletişim örneği. Aynı ifade teknoloji, oyun, iş dünyası, ticaret ve ilişki tartışmalarında farklı anlamlara gelebiliyor.
Bunun daha büyük bir anlamı olduğunu düşünüyorum: İnsanlar kelimeleri yalnızca sözlük anlamlarıyla kullanmıyor. Kelimelere yaşadıkları toplumun, mesleğin, kuşağın ve sosyal çevrenin anlamını da yüklüyorlar.
Bu yüzden internette “EA ne demek?” diye arayan birinin karşısına birbirinden tamamen farklı cevapların çıkması şaşırtıcı değil.
Asıl önemli soru belki de şu: Bir kelimenin anlamını sözlük mü belirler, yoksa onu kullanan topluluk mu?
Ve daha geniş bir soru: Bir toplumun bireysel başarıya verdiği önem ile sosyal ilişkilere verdiği önem gerçekten birbirinin alternatifi olmak zorunda mı?
Benim kanaatim, özellikle günümüz dünyasında bunun kesin bir ikilik olmadığı yönünde. İnsan aynı anda başarılı olmak, bağımsızlaşmak, ailesiyle güçlü bağlar kurmak, arkadaşlıklarını sürdürmek ve ait olduğu topluma katkıda bulunmak isteyebilir.
Dolayısıyla EA’nın anlamını ararken bile karşımıza çıkan temel ders aslında oldukça basit: Bağlam her şeydir.
Bir kısaltmayı anlamak için yalnızca harflere değil, o harflerin nerede, kim tarafından, hangi amaçla ve hangi kültürel ortamda kullanıldığına bakmak gerekir.
Kaynaklar ve Dayanaklar
• NIST, Enterprise Architecture (EA) Glossary - Kurumsal Mimari tanımı.
• Cambridge Dictionary, EA / ea - “episodic ataxia” ve “each” kullanımları.
• Collins English Dictionary, EA - “Executive Assistant” ve “each” kullanımları.
• Hyde, J. S. (2005), The Gender Similarities Hypothesis, American Psychologist, 60(6), 581–592.
• Zell, E. & Krizan, Z. (2014), cinsiyet benzerlikleri ve farklılıkları üzerine metasentez çalışması.
• Oyserman, D., Coon, H. M. & Kemmelmeier, M. (2002), bireycilik-kolektivizm üzerine meta-analiz ve kuramsal değerlendirme.
• Dabiriyan Tehrani, H. & Yamini, S. (2022), yatay/dikey bireycilik ve kolektivizmde cinsiyet farklılıkları üzerine meta-analiz.
• Wood, W. & Eagly, A. H. (2002), farklı toplumlarda kadın ve erkek davranışlarını inceleyen kültürler arası araştırma.
EA anlamlarını daha net sınıflandırKültürler arası örnekleri somutlaştır
EA anlamlarını daha net sınıflandır
Kültürler arası örnekleri somutlaştır
Giriş tonunu daha samimi yap