A – Başarı (Accomplishment): Hedeflere ulaşmak, becerilerini geliştirmek ve ilerleme kaydetmek. Başarı yalnızca yüksek gelir veya mesleki statüyle ölçülmemelidir; kişinin kendi koşulları içinde gerçekleştirdiği anlamlı ilerlemeler de önemlidir.
PERMA modeli, iyi oluşun çok boyutlu olduğunu gösterir. Bununla birlikte, bu beş unsurun gelişebilmesi için insanların zaman, güvenlik, kaynak ve fırsatlara erişimi de önemlidir. Örneğin günde uzun saatler çalışan, ücretsiz bakım sorumlulukları üstlenen veya ayrımcılıkla mücadele eden bir kişinin hobilerine ve sosyal ilişkilerine zaman ayırması daha zor olabilir.
Dolayısıyla PERMA'yı yalnızca bireysel gelişim aracı olarak değil, iyi bir yaşamın hangi toplumsal koşullarda mümkün olabildiğini sorgulamak için de kullanabiliriz.
2.3. Psikolojik Dayanıklılık
Psikolojik dayanıklılık, stres, kayıp, zorluk veya değişim karşısında uyum sağlayabilme ve gerektiğinde yeniden toparlanabilme kapasitesidir. Bu kavram, kişinin hiç üzülmemesi veya her koşulda güçlü görünmesi anlamına gelmez.
Dayanıklılık bazen yardım istemek, sınır koymak, dinlenmek veya zorlayıcı bir ortamdan uzaklaşmak şeklinde ortaya çıkabilir. Ayrıca yalnızca bireysel bir özellik değildir. Aile desteği, arkadaşlık ilişkileri, ekonomik kaynaklar, güvenli konut ve erişilebilir kamu hizmetleri de kişinin zorluklarla baş etmesini kolaylaştırabilir.
Anneliği tek başına sürdüren ve yeterli çocuk bakım hizmetine erişemeyen bir kadınla bakım sorumluluğunu paylaşabilen bir kadının koşulları aynı değildir. Benzer şekilde, işini kaybeden bir kişinin birikimi ve sosyal güvencesi varsa toparlanma süreci, gelirini tamamen kaybeden bir kişininkinden farklı olabilir.
Bu nedenle dayanıklılığı yalnızca bireyin ne kadar güçlü olduğuyla değerlendirmek yerine, hangi kaynaklara sahip olduğunu ve hangi engellerle karşılaştığını da incelemek gerekir.
2.4. Öz Şefkat ve Kendini Kabul
Öz şefkat, kişinin hata yaptığında veya zorlandığında kendisine anlayışla yaklaşabilmesini ifade eder. Kristin Neff'in araştırmaları, öz şefkatin kişinin kusurlarını inkâr etmesi anlamına gelmediğini; zor deneyimler karşısında kendisine daha dengeli ve destekleyici davranabilmesiyle ilişkili olduğunu göstermektedir.
Toplumsal normlar, insanların kendileriyle kurdukları ilişkiyi etkileyebilir. Kadınlardan sürekli fedakâr, bakımlı ve anlayışlı olmaları beklenebilir. Erkeklerden ise duygularını kontrol etmeleri, ekonomik başarı göstermeleri ve her durumda güçlü görünmeleri istenebilir. Bu beklentileri karşılayamamak, bireylerde yetersizlik hissi yaratabilir.
Öz şefkat burada önemlidir; çünkü insanın kendi değerini toplumsal kalıplara ne ölçüde uyduğuna göre belirlememesine yardımcı olabilir. Bununla birlikte, kişinin kendisini kabul etmesi, haksız beklentileri sorgulamaktan vazgeçmesi gerektiği anlamına gelmez.
2.5. Umut, İyimserlik ve Öz Yeterlilik
Umut, istenen bir hedefe ulaşmak için yollar bulabileceğine ve bu yolları izleyebileceğine ilişkin beklentilerle ilişkilidir. Charles Snyder'ın umut kuramı, hedeflere yönelik yollar geliştirmeyi ve bu hedeflere ulaşmak için harekete geçme motivasyonunu öne çıkarır.
İyimserlik ise gelecekte olumlu sonuçların ortaya çıkabileceğine ilişkin beklentileri kapsar. Öz yeterlilik, kişinin belirli bir görevi gerçekleştirebileceğine dair inancıdır ve Albert Bandura'nın sosyal bilişsel yaklaşımında önemli bir yere sahiptir.
Bu kavramlar eğitimde, iş yaşamında ve kişisel gelişimde yararlı olabilir. Ancak insanların hedeflerine ulaşma fırsatları eşit değildir. Kaliteli eğitime erişemeyen bir öğrencinin üniversiteye hazırlanması, yeterli eğitim kaynağına sahip bir öğrencininkinden daha zor olabilir. İş yerinde ayrımcılıkla karşılaşan bir çalışanın mesleki ilerlemesi de yalnızca öz yeterlilik düzeyiyle açıklanamaz.
Umut, gerçekleri görmezden gelmek değildir. Gerçekçi umut, engelleri tanımayı, ulaşılabilir yollar geliştirmeyi ve gerektiğinde bu engelleri değiştirmek için başkalarıyla birlikte hareket etmeyi içerir.
2.6. Akış Deneyimi ve Güçlü Yönler
Csikszentmihalyi'nin akış kavramı, kişinin becerileriyle yaptığı işin zorluk düzeyi arasında uygun bir denge bulunduğunda ortaya çıkabilen yoğun katılım durumunu anlatır. Bir müzisyenin çalarken, bir araştırmacının problem çözerken veya bir sporcunun antrenman sırasında kendini etkinliğe kaptırması buna örnek verilebilir.
Güçlü yönlerin belirlenmesi ve kullanılması da pozitif psikolojinin önemli konularındandır. İnsanlar yaratıcılık, merak, adalet duygusu, liderlik, sabır ve sosyal zekâ gibi farklı özelliklerini çeşitli alanlarda geliştirebilir.
Ancak herkesin güçlü yönlerini ortaya koyabileceği ortamlar aynı değildir. Ayrımcı bir iş ortamında çalışan bir kişinin liderlik becerileri fark edilmeyebilir. Maddi imkânları sınırlı olan bir gencin yeteneklerini geliştirecek kurslara veya ekipmanlara erişimi olmayabilir. Bu nedenle yeteneklerin gelişimi, bireysel çabanın yanında fırsat eşitliğiyle de ilgilidir.
PERMA modeli, iyi oluşun çok boyutlu olduğunu gösterir. Bununla birlikte, bu beş unsurun gelişebilmesi için insanların zaman, güvenlik, kaynak ve fırsatlara erişimi de önemlidir. Örneğin günde uzun saatler çalışan, ücretsiz bakım sorumlulukları üstlenen veya ayrımcılıkla mücadele eden bir kişinin hobilerine ve sosyal ilişkilerine zaman ayırması daha zor olabilir.
Dolayısıyla PERMA'yı yalnızca bireysel gelişim aracı olarak değil, iyi bir yaşamın hangi toplumsal koşullarda mümkün olabildiğini sorgulamak için de kullanabiliriz.
2.3. Psikolojik Dayanıklılık
Psikolojik dayanıklılık, stres, kayıp, zorluk veya değişim karşısında uyum sağlayabilme ve gerektiğinde yeniden toparlanabilme kapasitesidir. Bu kavram, kişinin hiç üzülmemesi veya her koşulda güçlü görünmesi anlamına gelmez.
Dayanıklılık bazen yardım istemek, sınır koymak, dinlenmek veya zorlayıcı bir ortamdan uzaklaşmak şeklinde ortaya çıkabilir. Ayrıca yalnızca bireysel bir özellik değildir. Aile desteği, arkadaşlık ilişkileri, ekonomik kaynaklar, güvenli konut ve erişilebilir kamu hizmetleri de kişinin zorluklarla baş etmesini kolaylaştırabilir.
Anneliği tek başına sürdüren ve yeterli çocuk bakım hizmetine erişemeyen bir kadınla bakım sorumluluğunu paylaşabilen bir kadının koşulları aynı değildir. Benzer şekilde, işini kaybeden bir kişinin birikimi ve sosyal güvencesi varsa toparlanma süreci, gelirini tamamen kaybeden bir kişininkinden farklı olabilir.
Bu nedenle dayanıklılığı yalnızca bireyin ne kadar güçlü olduğuyla değerlendirmek yerine, hangi kaynaklara sahip olduğunu ve hangi engellerle karşılaştığını da incelemek gerekir.
2.4. Öz Şefkat ve Kendini Kabul
Öz şefkat, kişinin hata yaptığında veya zorlandığında kendisine anlayışla yaklaşabilmesini ifade eder. Kristin Neff'in araştırmaları, öz şefkatin kişinin kusurlarını inkâr etmesi anlamına gelmediğini; zor deneyimler karşısında kendisine daha dengeli ve destekleyici davranabilmesiyle ilişkili olduğunu göstermektedir.
Toplumsal normlar, insanların kendileriyle kurdukları ilişkiyi etkileyebilir. Kadınlardan sürekli fedakâr, bakımlı ve anlayışlı olmaları beklenebilir. Erkeklerden ise duygularını kontrol etmeleri, ekonomik başarı göstermeleri ve her durumda güçlü görünmeleri istenebilir. Bu beklentileri karşılayamamak, bireylerde yetersizlik hissi yaratabilir.
Öz şefkat burada önemlidir; çünkü insanın kendi değerini toplumsal kalıplara ne ölçüde uyduğuna göre belirlememesine yardımcı olabilir. Bununla birlikte, kişinin kendisini kabul etmesi, haksız beklentileri sorgulamaktan vazgeçmesi gerektiği anlamına gelmez.
2.5. Umut, İyimserlik ve Öz Yeterlilik
Umut, istenen bir hedefe ulaşmak için yollar bulabileceğine ve bu yolları izleyebileceğine ilişkin beklentilerle ilişkilidir. Charles Snyder'ın umut kuramı, hedeflere yönelik yollar geliştirmeyi ve bu hedeflere ulaşmak için harekete geçme motivasyonunu öne çıkarır.
İyimserlik ise gelecekte olumlu sonuçların ortaya çıkabileceğine ilişkin beklentileri kapsar. Öz yeterlilik, kişinin belirli bir görevi gerçekleştirebileceğine dair inancıdır ve Albert Bandura'nın sosyal bilişsel yaklaşımında önemli bir yere sahiptir.
Bu kavramlar eğitimde, iş yaşamında ve kişisel gelişimde yararlı olabilir. Ancak insanların hedeflerine ulaşma fırsatları eşit değildir. Kaliteli eğitime erişemeyen bir öğrencinin üniversiteye hazırlanması, yeterli eğitim kaynağına sahip bir öğrencininkinden daha zor olabilir. İş yerinde ayrımcılıkla karşılaşan bir çalışanın mesleki ilerlemesi de yalnızca öz yeterlilik düzeyiyle açıklanamaz.
Umut, gerçekleri görmezden gelmek değildir. Gerçekçi umut, engelleri tanımayı, ulaşılabilir yollar geliştirmeyi ve gerektiğinde bu engelleri değiştirmek için başkalarıyla birlikte hareket etmeyi içerir.
2.6. Akış Deneyimi ve Güçlü Yönler
Csikszentmihalyi'nin akış kavramı, kişinin becerileriyle yaptığı işin zorluk düzeyi arasında uygun bir denge bulunduğunda ortaya çıkabilen yoğun katılım durumunu anlatır. Bir müzisyenin çalarken, bir araştırmacının problem çözerken veya bir sporcunun antrenman sırasında kendini etkinliğe kaptırması buna örnek verilebilir.
Güçlü yönlerin belirlenmesi ve kullanılması da pozitif psikolojinin önemli konularındandır. İnsanlar yaratıcılık, merak, adalet duygusu, liderlik, sabır ve sosyal zekâ gibi farklı özelliklerini çeşitli alanlarda geliştirebilir.
Ancak herkesin güçlü yönlerini ortaya koyabileceği ortamlar aynı değildir. Ayrımcı bir iş ortamında çalışan bir kişinin liderlik becerileri fark edilmeyebilir. Maddi imkânları sınırlı olan bir gencin yeteneklerini geliştirecek kurslara veya ekipmanlara erişimi olmayabilir. Bu nedenle yeteneklerin gelişimi, bireysel çabanın yanında fırsat eşitliğiyle de ilgilidir.